Türk-İslam medeniyetinin önemli maneviyat önderlerinden Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi’nin hayatını, fikir dünyasını ve hizmet anlayışını konu alan "Darende’ye Adanmış Bir Ömür" adlı eser, Özbekistan’ın köklü yükseköğretim kurumlarından programla tanıtıldı.
Urgenç Devlet Üniversitesi Filoloji ve Edebiyat Fakültesi ile Sosyo-Ekonomik Bilimler Fakültesinin ortak girişimiyle gerçekleştirilen programda, Türkiye ile Özbekistan arasındaki ortak medeniyet mirası, tasavvuf geleneği ve Türk dünyasının kültürel bağları akademik perspektifle ele alındı. Üniversite yerleşkesinde düzenlenen programa, üniversite yöneticileri, akademisyenler, araştırmacılar ve öğrenciler katıldı.
Prof. Dr. Süleyman Doğan ile Prof. Dr. Cihan Okuyucu tarafından 2 cilt olarak kaleme alınan eser, Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi’nin hayatını, hizmetlerini, düşünce dünyasını ve Darende merkezli olarak yürüttüğü eğitim, sosyal yardım ve kültürel faaliyetleri kapsamlı biçimde ortaya koyuyor.
Program, sadece bir kitap tanıtımının ötesinde, Orta Asya ile Anadolu arasındaki asırlık ilim, irfan ve gönül bağlarının yeniden hatırlandığı önemli bir kültürel buluşma olarak öne çıkıyor. Kitabın yazarlarından Prof. Dr. Süleyman Doğan, tanıtım programında yaptığı konuşmada, "Darende’ye Adanmış Bir Ömür" adlı eserin yalnızca bir biyografi çalışması olmadığını, aynı zamanda Türk-İslam medeniyetinin ortak değerlerini gelecek nesillere aktarmayı amaçlayan kapsamlı bir araştırma olduğunu belirtti. Tanıtım programının özellikle Oğuz ilinde düzenlenmesini tercih ettiklerini ifade eden Doğan, Harezm ve Oğuz Türkleriyle olan tarihi bağlara dikkat çekerek, ortak medeniyet mirasının yeniden hatırlanmasının önemine vurgu yaptı.
Seyyid Osman Hulûsi Efendi’nin hayatını halka, vatana ve millete hizmet anlayışı üzerine inşa ettiğini kaydeden Doğan, onun yalnızca bir din âlimi değil, aynı zamanda eğitimci, mürşit ve toplum önderi olarak geniş kitlelere rehberlik ettiğini söyledi. Hulûsi Efendi’nin ilme verdiği önemin en somut göstergelerinden birinin zengin kütüphanesi olduğunu belirten Doğan, eğitim, kültürel mirasın korunması, gençlerin yetiştirilmesi ve özellikle kız çocuklarının eğitimi konularında döneminin çok ilerisinde görüşler ortaya koyduğunu ifade etti.
Yaklaşık üç yıllık çalışmanın ürünü olan eserin farklı disiplinlerden akademisyenlerin katkılarıyla hazırlandığını dile getiren Doğan, kitabın temel amacının kâmil insan yetişmesine katkı sunmak ve Hulûsi Efendi’nin fikirlerini gelecek kuşaklara aktarmak olduğunu söyledi. Ticari kaygıyla hazırlanmadığını vurguladığı eserin vakıf tarafından ücretsiz olarak okuyuculara ulaştırıldığını belirten Doğan, çalışmanın alanında önemli bir başvuru kaynağı olacağını kaydetti.
Programın açılışında konuşan akademisyenler, Harezm, Buhara, Semerkant ve Anadolu arasında yüzyıllardır süregelen kültürel ve manevi etkileşime dikkat çekti.Yıldız Teknik Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Cihan Okuyucu, Orta Asya’nın İslam medeniyetinin en önemli merkezlerinden biri olduğunu belirterek, bölgenin yalnızca büyük âlimler değil, aynı zamanda insanlığa yön veren gönül erleri yetiştirdiğini söyledi. Urgenç’te bulunmaktan duyduğu memnuniyeti dile getiren Okuyucu, "Biz buraya bir şey öğretmeye değil, öğrenmeye geldik. İmam Buhari’den İmam Tirmizi’ye, Harezmî’den Uluğ Bey’e kadar birçok büyük ilim adamı bu topraklardan yetişmiştir" dedi.
Orta Asya’nın yalnızca ilim merkezleriyle değil, yetiştirdiği büyük maneviyat önderleriyle de insanlık tarihine yön verdiğini ifade eden Okuyucu, "Bu coğrafya yalnızca ilim merkezleri değil, aynı zamanda büyük maneviyat önderleri yetiştirmiştir. Yusuf Hemedânî, Abdülhâlik Gücdüvânî ve Şah-ı Nakşibend gibi büyük şahsiyetler burada yetişmiş ve insanlığa rehberlik etmişlerdir" diye konuştu.
Konuşmasında Somuncu Baba ve Hulûsi Efendi’nin temsil ettiği irfan geleneğinin kökenlerine de değinen Okuyucu, Anadolu’da yaşatılan birçok tasavvuf anlayışının Orta Asya’dan taşındığını belirtti. Somuncu Baba’nın ailesinin Orta Asya’dan Anadolu’ya gelen köklü bir aileye mensup olduğunu ifade eden Okuyucu, bu büyük manevi mirasın asırlar boyunca yaşatıldığını söyledi.
Hulûsi Efendi’nin yalnızca manevi bir şahsiyet olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurgulayan Okuyucu, "Hulûsi Efendi Hazretleri yalnızca bir din adamı değil, aynı zamanda müstesna bir cemiyet insanıdır. Darende’de başlayan hizmetleri zamanla Türkiye’nin birçok şehrine yayılmış ve geniş bir vakıf hareketine dönüşmüştür. Böylece 13. yüzyıldaki Horasan erenleri geleneğinin 20. yüzyıldaki bir tezahürünü görmüş oluyoruz." ifadelerini kullandı.
Programın dikkat çeken bölümlerinden biri de tasavvufun günümüz dünyasındaki yeri üzerine yapılan değerlendirmeler oldu.Prof. Dr. Cihan Okuyucu, tasavvufun temel amacının insanın iç dünyasını güzelleştirmek olduğunu belirterek, "Tasavvuf her şeyden önce insanı insan yapma sanatıdır." dedi. Tasavvufun insan sevgisi, ahlak ve hizmet anlayışını merkeze alan bir eğitim sistemi olduğuna dikkat çeken Okuyucu, gönül erlerinin yalnızca manevi eğitimle değil, toplumun kalkınmasıyla da ilgilendiğini ifade etti.
Gazi Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Oğuzhan Aydın da konuşmasında Türk-İslam medeniyetinin Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan tarihsel yolculuğuna değindi. Harezm, Buhara ve Semerkant’ın Türk dünyasının hafızasında özel bir yere sahip olduğunu belirten Aydın, ortak medeniyet birikiminin yüzyıllar boyunca gönül insanları aracılığıyla taşındığını söyledi. Aydın, "Bizim kan hafızamızda Harezm vardır. Ürgenç vardır. Buhara vardır. Semerkant vardır. Müslüman Türkler medeniyetlerini bu topraklarda inşa ettiler. Ahmet Yesevi’den Yunus Emre’ye, Hacı Bektaş Veli’den Somuncu Baba’ya kadar uzanan manevi çizgi Anadolu’nun şekillenmesinde büyük rol oynamıştır. Bu büyük medeniyet gönül kırarak değil, gönül yaparak kuruldu" diye konuştu.
Konuşmasında Hulûsi Efendi’nin şiirlerinden ve öğütlerinden de örnekler veren Aydın, onun insanlığa hizmeti merkeze alan anlayışının günümüzde de önemini koruduğunu belirtti.
Programda söz alan Yalova Üniversitesi öğretim üyelerinden Dr. Kemal Demir ise Darende’nin yalnızca bir Anadolu ilçesi olmadığını, aynı zamanda önemli bir medeniyet ve gönül merkezi olduğunu söyledi. Darende’nin yüzyıllardır ilim, irfan ve hizmet geleneğinin yaşatıldığı önemli merkezlerden biri olduğunu ifade eden Demir, "Darende, bir gül ve gönül medeniyetinin merkezidir. Bunun temel sebebi, Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan büyük irfan ve maneviyat geleneğinin canlı bir temsilcisi olmasıdır" dedi.
Es-Seyyid Osman Hulûsi Efendi’nin hayatını merkeze alan kitabın alanındaki önemli çalışmalardan biri olduğunu belirten Demir, eserin akademik değerine dikkat çekerek, "Bu eser, Hulûsi Efendi Hazretleri’ni çok yönlü olarak ele alan, hayatını, fikirlerini, hizmet anlayışını ve medeniyet tasavvurunu bütüncül şekilde değerlendiren son derece kıymetli bir çalışmadır. Kitabın gelecekte araştırmacılar için önemli bir başvuru kaynağı olacağına ve uzun yıllar boyunca akademik çevrelerde kullanılacağına inanıyorum" ifadelerini kullandı.
Etkinlik kapsamında yapılan değerlendirmelerde, Türkiye ile Özbekistan arasındaki akademik ilişkilerin geliştirilmesi, ortak kültürel miras üzerine yeni araştırmalar yapılması ve Türk dünyası üniversiteleri arasındaki iş birliklerinin artırılması yönünde görüşler dile getirildi. Katılımcılar, özellikle tasavvuf, Türk-İslam düşünce tarihi, kültür tarihi ve ortak medeniyet mirası alanlarında yürütülecek bilimsel çalışmaların Türk dünyası halkları arasındaki bağları daha da güçlendireceğini ifade etti.
Program sonunda akademisyenler ve öğrenciler, eser hakkında değerlendirmelerde bulunarak yazarlarla görüş alışverişinde bulundu.Urgenç Devlet Üniversitesinde gerçekleştirilen tanıtım programı, Darende’nin manevi ve kültürel mirasının uluslararası akademik çevrelere taşınması açısından önemli bir adım olarak değerlendirilirken, Türk dünyasının ortak hafızasında yer alan değerlerin yeni nesillere aktarılmasına yönelik çalışmaların artarak devam edeceği mesajı verildi.
HABER KAYNAĞI : İHA