Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi Gayriresmi Zirvesi’nde Türk dünyasının her zaman dayanışmasını koruması, belirlenen hedeflerden sapmaması ve birlikte ilerlemesi gerektiğini söyledi. Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev ise TDT’nin son yıllarda etkin bir örgüt haline geldiğini belirterek, "2025 yılında üye ülkelerin toplam ekonomik potansiyeli 2,4 trilyon doları aşarken, büyüme hızı küresel büyümenin iki katını geçmiştir" dedi.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, ülkesinin ev sahipliği yaptığı "Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma" temasıyla düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi Gayriresmi Zirvesi’ne katıldı. Tokayev, zirvenin düzenleneceği kongre merkezinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’i tek tek karşıladı. Tokayev, karşılama töreninin ardından liderler birlikte fotoğraf çektirdi ve daha sonra zirvenin gerçekleştirileceği salona geçti.
Zirvede ayrıca TDT Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev, Aksakallar Konseyi ile Türk İşbirliği Teşkilatları da yer aldı. "Bu belirsizlik döneminde Türk devletlerinin birliği özel bir önem kazanmaktadır"
Toplantının açılış konuşmasını yapan Tokayev, uluslararası ve bölgesel düzeyde rekabetin arttığını, silahlı çatışmalar ve savaşların giderek daha sık yaşandığını belirterek, bu süreçlerin dünya ekonomisi üzerinde istikrarsızlaştırıcı bir etki oluşturduğunu söyledi. Tokayev, "Bu belirsizlik döneminde Türk devletlerinin birliği özel bir önem kazanmaktadır. Çünkü bizi yüzyıllara dayanan ortak bir tarih birleştirmektedir. Mevcut şartlarda Türk devletlerinin ekonomik ve yatırım ortaklığını daha da güçlendirmesi, ortak ilerleme uğruda çabalarını birleştirmesi gerektiğini düşünüyorum" ifadelerini kullandı.
Gayriresmi zirvenin "Yapay zeka ve Dijital Kalkınma" temasının önemini vurgulayan Tokayev, TDT üyesi devletlerin teknolojik modernleşme sürecinin gerisinde kalmamak için çabalarını birleştirmeleri gerektiğinin altını çizdi. "Uzaycılık alanı, Türk devletlerinin rekabet gücünü artıran temel unsurlardan biri"
Modernleşme doğrultusunda çeşitli önerilerde bulunan Tokayev, "Ticari-ekonomik alanda teşkilatımız üyesi devletler arasında elektronik belgelerin ve dijital imzaların karşılıklı olarak tanınmasına yönelik ortak çalışmalar yürütülmelidir. Uzaycılık alanı, Türk devletlerinin rekabet gücünü artıran temel unsurlardan biridir. Ülkelerimiz bu alanın sistemli bir şekilde gelişmesi için gerekli bilimsel, teknolojik ve mali potansiyele sahiptir. Özellikle uydu haberleşmesi, navigasyon ve izleme alanlarında ortak projeler hayata geçirilerek iş birliğimizin genişletilmesi gerekmektedir. Bu sayede teknolojik bağımsızlığımızın güçlendirilmesi ve inovasyon potansiyelimizin artırılması mümkün olacaktır. Örneğin, ‘CubeSat-12U’ bilimsel uydusunun fırlatılmasının önemi vurgulanabilir" ifadelerini kullandı. "Herkes Türk medeniyetinin zengin mirasıyla çevrimiçi tanışma imkanına sahip olacak"
Tokayev ayrıca, Türk devletlerinde yapay zeka merkezler zincirini oluşturmayı önerdi. Şu anda her ülkede bilişim projeleri için teknoparkların bulunduğunu belirten Tokayev, "TDT üyesi devletlerin ortak ‘IT-hub’ merkezi kurulmasını öneriyorum. Merkeze ‘Turkic AI’ adı verilebilir" dedi.
Yapay zeka temelinde Türk halklarının tarihi ve kültürüyle ilgili belgeleri bir araya getiren özel bir Dijital platformun oluşturulmasına yönelik çalışmaların yoğunlaştırılması gerektiğine vurgu yapan Tokayev, "Bu proje çok dilli bir formatta hayata geçirilebilir. Böylece herkes Türk medeniyetinin zengin mirasıyla çevrimiçi tanışma ve öğrenme imkanına sahip olacak" diye konuştu. "Türkistan’da Türk Medeniyetleri Merkezi kurulacak"
Tokayev, "Türk devletlerinin tarihi ve kültürel mirasını korumak ve gelecek nesillere aktarmak ortak görevimizdir. Bu nedenle Türkistan’ın manevi rolünü dikkate alarak bu şehirde Türk Medeniyetleri Merkezi kurma kararı aldım. Bu merkezde kardeş ülkelerin ortak bilimsel araştırmalar yürütmesi, kültürel ve eğitim alanlarında projeler hayata geçirmesi için şartlar sağlanacaktır" ifadelerini kullandı. "Ortak Türk dilleri terminoloji tabanı oluşturulmalı"
Teknolojik ilerleme çağında Türk dillerinin ortak terminoloji tabanının oluşturulması gerektiğini kaydeden Tokayev, "Geçtiğimiz günlerde Türk Akademisi, İngilizce, Rusça ve Türk dillerinde 8 ciltlik bir terminoloji sözlüğü yayımladı. Bu çalışma terimlerin birleştirilmesine ve ortak bilimsel alanın güçlendirilmesine katkı sağlayacaktır. Bu çerçevede teşkilata üye devletlerin ilgili kurumlarının temsilcileri ve uzmanlarından oluşacak Devletler Arası Terminoloji Komisyonu kurulmasını öneriyorum" dedi. "Türk dünyası her zaman dayanışmasını korumalı"
Tokayev, Teşkilatın jeopolitik bir proje ve askeri bir örgüt olmadığını söyleyerek, "Bu, kardeş ülkeler arasında ticari-ekonomik, yüksek teknolojili, dijital ve kültürel-insani iş birliğinin güçlendirilmesine yönelik benzersiz bir platformdur. Bu yaklaşım ülkemiz için önemli bir önceliktir, çünkü ulusal çıkarlar açısından açıkça etkili bir nitelik taşımaktadır. Türk dünyası her zaman dayanışmasını korumalı, belirlenen hedeflerden sapmamalı ve birlikte ilerlemelidir" ifadelerini kullandı. Caparov: "Kamu hizmetlerinin dijitalleştirilmesinde önemli başarılar elde ettik"
Kırgızistan Cumhurbaşkanı Caparov ise ülkesinin dijitalleşme alanında önemli adımlar attığını ve başarılar elde ettiğini belirterek, "Kamu hizmetlerinin dijitalleştirilmesi alanında önemli başarılar elde ettik. Bunun en açık örneklerinden biri ‘Tündük’ portalıdır. Vatandaşlar bu portal üzerinden 195 kamu hizmetine çevrimiçi erişebilecek" dedi.
Kırgızistan’da dijital dönüşümün teşvik edildiğini ifade eden Caparov, okullarda yüksek hızlı internet bağlantılarının sağlandığını, üniversitelerde modern eğitim programlarının başlatıldığını anlattı. Caparov, Kırgızistan’ın dijitalleşme ve yenilikçi teknolojiler alanında uluslararası işbirliğinin genişletilmesine ve ortak projelerin hayata geçirilmesine ilgi duyduğunu dile getirdi. Mirziyoyev: "Üye devletlerin ekonomik büyüme hızı, küresel büyümenin 2 katını geçti"
Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, TDT’nin son yıllarda etkin bir örgüt haline geldiğini ve istikrarlı gelişme temposu sergilediğini söyleyerek, "2025 yılında üye ülkelerin toplam ekonomik potansiyeli 2,4 trilyon doları aşarken, büyüme hızı küresel büyümenin 2 katını geçmiştir. Geçtiğimiz yıl Özbekistan’ın teşkilat üyesi ülkelerle ticaret hacmi yüzde 14 artmıştır" şeklinde konuştu.
Mirziyoyev, örgüt kapsamında yapay zeka alanında stratejik işbirliği ağlarının oluşturulması gerektiğinin altını çizerek, "Bu girişim, kuantum hesaplama teknolojilerinin geliştirilmesi ve ortak bir dijital alanın oluşturulması sayesinde yeni ekonomik büyüme alanlarının belirlenmesine imkan sağlayacaktır" dedi.
Mirziyoyev ayrıca, stratejik öneme sahip Orta Koridor’un yapımı devam eden Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryoluyla bağlantısının sağlanması ve gümrük veri alışverişinin tamamen dijitalleştirilmesine yönelik somut hedeflerin belirlendiğini ifade etti.
Çevre sorunlarına ilginin dünyada arttığına dikkati çeken Mirziyoyev, teşkilat bünyesinde 2027 yılını Çevreyi Koruma Yılı ilan etmeyi önerdi.
HABER KAYNAĞI : İHA