Dil, yalnızca sözcüklerden ibaret bir iletişim aracı değildir.
Dil, hafızadır. Bir halkın dünyayı kavrayış biçimi, acıyı ve sevinci adlandırma şekli, geçmişle kurduğu bağdır. Anadili ise doğuştan gelen bir haktır; insanın varoluşuna iliştirilmiş en temel haklardan biri.
Bu nedenle 21 Şubat Dünya Anadili Günü, sıradan bir anma tarihi değildir. Bu gün, insanlığın kendisiyle yüzleştiği evrensel bir çağrıdır.
UNESCO’nun 1999 yılında aldığı kararla ilan edilen bu günün amacı açıktır: Kültürel çeşitliliği ve çok dilliliği korumak. Çünkü bugün dünyada konuşulan yaklaşık 6 bin dilin yüzde 43’ü yok olma tehlikesi altındadır. Bu, yalnızca dilbilimsel bir kayıp değil; insanlık mirasının sessizce silinmesidir.
Bir dil yok olduğunda sadece kelimeler kaybolmaz. Masallar, ağıtlar, düşünme biçimleri ve bir halkın dünyaya bıraktığı iz de yok olur. Amerika kıtasının keşfiyle yerli dillerin İspanyolca ve İngilizce karşısında silinmesi, askeri değil kültürel bir yok oluşun tarihsel örneğidir.
Bugün Ladino, Gagavuzca, Abhazca, Adige ve Kabardey-Çerkes dilleri ciddi tehlike altındadır. Çocukların bu dilleri günlük yaşamda konuşmaması, yok oluşun en açık işaretidir. Dil, konuşulmadığı anda değil; aktarılmadığı anda ölür.
Türkiye ise çok dilli bir coğrafyadır.
Bu topraklarda dil meselesi, yalnızca bir iletişim sorunu değil; bir birlikte yaşama meselesidir. Her dilin değeri, onu konuşanların sayısıyla değil, ona gösterilen saygıyla ölçülür.
Türkiye’de Türkçenin yanında yaklaşık 38 dil anadil olarak konuşulmaktadır. Lazca, Zazaca, Kürtçe, Ermenice, Rumca, Arapça ve diğerleri bu coğrafyanın sessiz ama canlı tanıklarıdır. Bu diller, geçmişin kalıntısı değil; bugünün yaşayan kültürleridir.
Çok dillilik bir tehdit değil, bir zenginliktir.
Bolivya’nın 37 dili resmî olarak tanıması bunun mümkün olduğunun somut kanıtıdır. Bilimsel araştırmalar da çok dilli bireylerin daha güçlü bilişsel becerilere ve daha yüksek empati yeteneğine sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Başkasının diliyle düşünebilmek, başkasının hayatına da yaklaşabilmektir.
Dil bayramları ise hatırlamak içindir.
26 Eylül Türkçenin, 15 Mayıs Kürtçenin var olma simgeleridir. Bu günler, takvimde işaretlenecek notlar değil; ortak sorumluluk çağrılarıdır.
Bir dil yok olduğunda dünya daha az düşünür, daha az hisseder.
Her dil, ancak yaşatılarak korunur.
Ve hiçbir dil, konuşulduğu zaman tehlikeli değildir. Tehlikeli olan, susturulmasıdır.
21 Şubat Dünya Anadili Günü tüm halklara kutlu olsun.
Çünkü insanlık, ancak bütün dilleriyle insandır.