Türkiye’de kredi kartı kullanımı artık sadece bir ödeme aracı olmaktan çıktı; birçok insan için hayatta kalma aracına dönüştü. Ancak bu dönüşüm, beraberinde derin ve çoğu zaman görünmeyen mağduriyetleri de getiriyor.
Son dönemde kredi kartı limitlerine yönelik tartışmaların artması tesadüf değil…Bankacılık sisteminde uzun süredir konuşulan ama yeterince dile getirilmeyen bir gerçek var: Gelirle orantısız şekilde verilen yüksek limitli kredi kartlarının yol açtığı mağduriyetler.
Mevzuat açık. İlk yıl için kredi kartı limiti, kişinin belgelenebilir gelirinin en fazla iki katı, sonraki yıllarda ise dört katı olabilir. Ancak sahada yaşananlar bu sınırların her zaman dikkate alınmadığını gösteriyor. Özellikle dar gelirli ya da geliri olmayan bireylere verilen yüksek limitli kartlar, kısa vadede bir “rahatlama” sağlarken uzun vadede ciddi bir borç sarmalına dönüşüyor.
Bu durumun en çarpıcı örneklerinden biri, hayat mücadelesi veren bir annenin hikâyesinde karşımıza çıkıyor. Eşinden ayrılmış, işsiz ve küçük bebeğiyle ayakta kalmaya çalışan bu kadın, en zor zamanlarında bankalardan gelen kredi ve kredi kartı teklifleriyle karşılaşıyor. Geliri olmamasına rağmen cebine yüz binlerce liralık kredi kartı konuluyor.
İlk başta bu kart, temel ihtiyaçları karşılamak için bir çözüm gibi görünüyor. Ancak düzenli gelir olmayınca borçlar birikiyor. Asgari ödemeler yapılıyor. Şahıs bu durumdayken, Başka bir banka daha yüksek limitli kartla, şahsı iyice bataklığa çekiyor.. Aileden alınan destekler, bozdurulan altınlar… Ama sonuç değişmiyor: Borç büyüyor, psikolojik yük katlanıyor.
Üstelik bu sadece tek bir hikâye değil. Türkiye’nin dört bir yanında benzer durumları yaşayan binlerce insan var. Yüksek limitler, kontrolsüz harcamayı teşvik ediyor; limit aşımı, faizler ve gecikme bedelleri borcu içinden çıkılmaz hale getiriyor. Kimi zaman bu durum aile içi huzursuzluklara, hatta daha ağır sosyal sorunlara kadar uzanabiliyor.
Bankalar elbette risk analizi yaptıklarını, kredi notunu dikkate aldıklarını söylüyor. Ancak pratikte, bazı durumlarda müşterinin gerçek gelirinin üzerinde limitler tanımlandığına dair ciddi iddialar var. Bu da hem finansal sistemi hem de bireylerin yaşamını sürdürülemez bir noktaya sürüklüyor.
Son dönemde limitlerin yeniden gözden geçirilmesi ve sıkılaştırılması yönündeki adımlar bu açıdan önemli. Çünkü mesele sadece finansal değil, aynı zamanda toplumsal bir sorundur. Gelirinin çok üzerinde borç yükü altına giren birey, sadece ekonomik değil, psikolojik olarak da yıpranır.
Unutulmaması gereken şu: Kredi kartı bir gelir değildir. Harcanan her tutar, er ya da geç geri ödenmesi gereken bir borçtur.
Bu nedenle hem düzenleyici kurumlara hem de bankalara önemli görevler düşüyor. Gelir teyidinin sıkı şekilde uygulanması, Sözlü değil, Beyan esas alınmalı,limit artışlarının daha kontrollü yapılması ve özellikle hassas grupların korunması şart.
Aksi halde bugün görmezden gelinen bu mağduriyetler, yarının çok daha büyük sosyal sorunlarına dönüşebilir.