Biruni Üniversitesi araştırmacıları öncülüğünde yürütülen çalışmada, klasik beden kütle endeksinin uygulanamadığı yaş ve vücut ölçüleri kısıtlamalarını tamamen ortadan kaldıran, "Tutarlı Beden Kütle Endeksi" geliştirildi. Çalışmanın yürütücüsü Prof. Dr. Serdar Beji, bel çevresinin boya oranıyla uyumlu olan yeni endeksin, yenidoğan bebeklerden ileri yaştaki bireylere kadar çok geniş bir aralıkta uygulanabilir olduğunu söyledi.
Biruni Üniversitesi araştırmacıları, dünya genelinde yaygın olarak kullanılan klasik Beden Kütle Endeksi’ne (BKE) daha iyi bir seçenek olabilecek yeni bir formülasyon geliştirdi. Biruni Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Serdar Beji’nin yürütücülüğünde, Biruni Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Nezihe Kızılkaya Beji ve İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Ümmü Mutlu’dan oluşan ekip tarafından gerçekleştirilen çalışma, uluslararası bilimsel dergi Scientific Reports’ta yayımlanmak üzere kabul edildi.
Klasik beden kütle endeksine alternatif olarak önerilen yeni endeks, İngilizce "Consistent Body Mass Index-CBMI" olarak adlandırıldı ve Türkçesi "Tutarlı Beden Kütle Endeksi-TBKE" şeklinde belirlendi.
Matematiksel sorun yıllar önce fark edildi
Klasik beden kütle endeksini yıllar önce ilk kez kendisi için hesapladığında, boyutlu bir değer olan bu büyüklüğün (kg/m2) matematiksel açıdan sorunlu olduğunu fark ettiğini belirten Prof. Dr. Serdar Beji, "Mühendislik altyapısına sahip herkes, boyutlu bir ölçütün ölçeklenebilir olamayacağını, başka bir ifadeyle farklı vücut ölçülerine ve yaşlara sahip kişilere uygulandığında tutarlı sonuçlar vermeyeceğini anlayabilir. Yaklaşık bir buçuk yıl önce klasik beden kütle endeksi BKE ile bilimsel anlamda ilgilenmeye başladım ve bu endeksin geliştirilme süreci ve kullanım alanlarını araştırdım. Çok sayıda akademik çalışma, BKE’nin güvenilirliğini sorguluyor ve vücut durumunu hatalı değerlendirdiğini gösteriyordu. Bunun üzerine problemi sağlam bir matematiksel bakış açısıyla ele almaya karar verdim" dedi.
Araştırmada, klasik beden kütle endeksinin özellikle çocuklar, bebekler ve göreceli olarak kısa veya uzun boylu bireylerde uygulanmadığı ve yanıltıcı sonuçlar verdiğine dikkat çekildi.
İnsan vücudu geometrik olarak silindirik alındı
Yeni formülün geliştirilmesinde insan vücudunun dairesel bir silindir olarak modellendiğini anlatan Prof. Dr. Serdar Beji, kütle, boy, vücut hacmi, yoğunluk ve bel çevresi arasındaki temel matematiksel bağıntıların kullanıldığını ifade etti. Prof. Dr. Serdar Beji, "Dikkate alınması gereken temel parametre olarak bel çevresi-boy oranını, geometrik yaklaşım olarak ise dairesel silindir modelini belirledik. Bunun ardından formülasyon birkaç ay içerisinde tamamlandı. Formül, temel prensiplerden hareketle boyutsuz ve dolayısıyla ölçeklenebilir bir ölçüt olarak geliştirildi. Bu da yöntemin yenidoğan bebeklerden ileri yaştaki bireylere kadar uygulanabilmesini sağlıyor. TBKE değeri, vücut kütlesinin boyun küpüne bölünüp karekökünün alınması ile hesaplanıyor. Model, TBKE değeri, bel çevresinin boya oranıyla doğrudan alakalı olacak şekilde oluşturuldu" diye konuştu.
400 kişinin boy, kilo ve bel çevresi ölçüldü
Araştırmanın ölçüm sürecine ilişkin bilgi veren Prof. Dr. Beji, gerekli etik izinlerin alınmasından sonra Biruni Üniversite Tıp Fakültesi Hastanesi’nde gerçekleştirilen ölçümlere, yaşları 1 gün ile 75 yıl arasında değişen toplam 400 kişi katıldığını belirterek, "Katılımcılar yetişkin kadınlar, yetişkin erkekler, kız çocukları ve erkek çocukları olmak üzere dört gruba ayrıldı. Her grupta 100 kişinin boy, kilo ve bel çevresi ölçüldü" şeklinde konuştu.
Bel-boy oranıyla uyumlu
Tutarlı Beden Kütle Endeksi’nin bel çevresi-boy oranıyla uyumlu olarak geliştirildiğini belirten Prof. Dr. Beji, "Bel çevresi-boy oranının hayatî tehdit oluşturabilecek çeşitli sağlık sorunlarının önemli bir göstergesi olduğu klinik çalışmalarla ortaya konmuştur; TBKE, adından da anlaşılacağı üzere bu ölçütle (bel çevresi-boy oranı) tamamen uyumludur" dedi. TBKE’nin çok geniş bir yelpazedeki yaş ve vücut ölçülerindeki bireylere uygulanabileceğini kaydeden Prof. Dr. Beji, "TBKE, yenidoğan bebekler dâhil olmak üzere her yaşta ve her vücut ölçüsündeki bireye uygulanabilir. Ayrıca belirlenen bir hedef TBKE düzeyi için boyu bilinen bir kişinin sahip olması gereken ideal vücut ağırlığının hesaplanmasında da kullanılabilir" dedi.
TBKE yalnızca bir göstergedir
Yeni yöntemin kişinin sağlık durumuyla ilgili tek başına kesin bir tanı sunmadığının altını çizen Prof. Dr. Beji, "TBKE, vücut durumunun değerlendirilmesinde güvenilir bir ölçüttür. Ancak benzer tüm basitleştirilmiş ölçütlerde olduğu gibi, bir kişinin sağlık durumuyla ilgili mutlak gerçeği yansıttığı düşünülmemelidir. TBKE yalnızca yararlı bir göstergedir; bundan daha fazlası değildir" şeklinde konuştu.
HABER KAYNAĞI : İHA