Ecdadın yaz sıcağında serinleten uygulaması: Buz vakfı 150 yıl önceki Amasya kadı sicillerinde

Osmanlı döneminde yaz aylarında halkın serinlemesi amacıyla dağlardan toplanıp özel kuyularda saklanan buzun ücretsiz dağıtıldığı uygulamanın 150 yıl önceki belgeleri ortaya çıktı. Günümüz Türkçesine çevrilen Amasya kadı sicillerinde 1872 tarihli buz vakfının belgelerine rastlandı.

Bağışçılar Saraçzade Ebubekir Efendi ve Hacı Ömer Efendi

Amasya Üniversitesi’nden akademisyenlerin üzerinde çalıştıkları Amasya kadı sicilleri çeviri projesinde Amasyalı Saraçzade Ebubekir Efendi ve Hacı Ömer Efendi’nin dükkanlarının yıllık gelirini buz vakfına bağışlayıp kadı huzurunda kayda geçirttikleri uygulamanın belgeleri görüldü. Halkın duasının alınması sağlandı

Tarihçi Dr. Öğr. Üyesi Fatih Özçelik, kar ve buzun mutfaklardan cenazelere Osmanlı gündelik hayatında önemli bir yerinin olduğunu anlattığı uygulamanın örneklerinin şehzadeler şehri Amasya’da da yaşatıldığını belirlediklerini açıkladı. Şehrin etrafındaki yüksek dağlardan toplanan kar ve buz kütlelerinin buzhanede muhafaza edilerek satışa sunulduğunu anlatan Özçelik, hayırseverlerin parasını ödeyip vakıf sorumluları aracılığıyla yaz boyunca dağıttırdığı buz gibi soğuk sularla halkın duasının alınmasının sağlandığını söyledi. O dönemde buz lüks ötesi konumdaydı

Elektrik ve soğutucu cihazların icat edilmediği dönemlerde buzun lüks ötesi konumda görüldüğüne işaret eden Fatih Özçelik, "Günümüzde insanların buzun ve karın önemini empati yapmadan anlaması mümkün değil gibi. O dönemlerde buzun erimeden etrafının kuru ot ve samanlarla kaplanıp güneş görmeyen bir alanda saklandığını söyleyebiliriz. Avrupa’da buzhanelerin yada kar depolarının nasıl olması gerektiğini onların Osmanlı’daki uygulamayı görerek Avrupa’ya taşıdıkları bilgisini söyleyebiliriz" diye konuştu. Bölgenin 300 yıllık tarihi hafızası gün yüzüne çıkıyor

1624-1880 yıllarına ait 97 ciltlik Amasya Şer’iye Sicillerini (kadı sicilleri) günümüz Türkçesine çevrilmesiyle bölgenin 300 yıllık tarihi hafızasının gün yüzüne çıkarıldığını işaret eden Prof. Dr. Songül Keçeci Kurt da, ilginç tespitler içeren projede sona doğru gelindiğini duyurdu. Benzeri payitahta yakın bir konumda olan Bursa gibi şehirlerde görülen buz vakfı örneğinin en çarpıcı tespitlerden biri olduğunu vurgulayan Kurt, "Bu uygulama Osmanlı’da hayır sahiplerinin ne kadar ince düşündüğünün ve halkın en ince ihtiyaçlarını karşılamak için bile fedakarlıklarda bulunduğunun en önemli kanıtların arasında" şeklinde konuştu.